PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Khu rừng mang tên đại tướng



ptvinhvl
11-11-2012, 09:03 AM
Khu rừng mang tên đại tướng


TT - Tương truyền đó là rừng cấm của người Mường bản Nhọt (xã Gia Phù, huyện Phù Yên, Sơn La), là nơi ở của thần linh được người dân canh giữ cẩn thận.


Chiến tranh kết thúc, hàng rào tâm linh bao bọc khu rừng đã không còn, nhưng huyền thoại về một vị tướng bằng xương bằng thịt lập căn cứ trong rừng đã thế chỗ hoàn hảo.





http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=598629




Vị chủ tịch “ở rừng” trước tấm biển chỉ dẫn vào khu rừng đại tướng Võ Nguyên Giáp - Ảnh: V.T




Vào xã Gia Phù hỏi rừng đại tướng, người dân chẳng ai không biết. “Rừng ông Giáp à? Ở ngay đầu bản đấy!”. Khắp một vùng đồi núi trập trùng, không đâu là không có bước chân khai hoang của con người. Những khu rừng chỉ còn là những rừng tạp, cây cỏ lùm lùm quá đầu người nhưng “rừng ông Giáp” vẫn rậm rạp, thâm u như thời cha ông của người Mường, người Thái bản Nhọt còn lũ lượt kéo nhau vào cúng rừng đầu năm.


Cái hầm của tướng Giáp


Cụ Đinh Văn Óng, 69 tuổi, người già hiếm hoi từ thời Đại tướng Võ Nguyên Giáp trú ẩn trong khu rừng cấm bản Nhọt còn sống tới bây giờ. “Những người bản Nhọt sống thời ấy chết hết cả rồi, chẳng còn ai biết chuyện ông Giáp đâu”, cụ Óng nói như để chúng tôi khỏi mất công tìm kiếm thêm. Đến cả như cụ Óng năm ấy mới 12 tuổi mà giờ đã ngấp nghé 70 rồi.


Lúc ấy vào khoảng năm 1954, cụ Óng còn nhỏ tuổi nên chỉ được giao đi phụ tải gạo cho lính Cụ Hồ, không được tận mắt chứng kiến căn cứ trong rừng bản Nhọt ngày đó. Nhưng những gì cụ biết cụ nhớ nằm lòng: “Năm 1954 ấy, sau khi đánh Pháp ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Yên Bái xong, ông Giáp đưa quân vào Yên Châu, Sơn La. Cứ đồn nhỏ đánh trước, đồn lớn đánh sau. Đầu tiên là bản Chai, rồi đến đồn Bản Yên, Bản Muống. Đến lúc đánh đồn Bản Mo, là đồn lớn của địch, ông phải dừng lại ở con suối Tắc Tè trong rừng cấm bản Nhọt để chỉ huy. Chỉ có cái ông Giáp ở lại đấy bao lâu thì tôi không nhớ được”.


Cụ Óng bảo cái rừng bản Nhọt vốn là rừng cấm, dân bản bao đời chẳng dám chặt cây, một năm chỉ một lần kéo nhau vào rừng làm lễ cúng thần rừng đầu năm. Trong rừng cây cối rậm rạp, um tùm, có thể ẩn náu mà không bị phát hiện. Hồi đó, cụ Óng cũng chỉ nghe dân quân bảo nhau là tướng Giáp đang ở trong rừng cấm thôi, còn cái chỗ ông Giáp trú chân, sau này cụ mới có dịp trông thấy. Độ vài năm sau khi chiến tranh kết thúc, một lần đi săn thấy cái hầm nên cụ tò mò vào xem.


“Hầm có che một tấm sắt trước cửa. Hai bên hầm đào rất nhiều hố để bộ đội bảo vệ. Hầm cũng không rộng lắm, chỉ to bằng cái bàn này thôi” - cụ chỉ vào cái bàn đang ngồi, bề ngang gần 2m, dài khoảng 2,5m. Lúc lần mò trong hầm cụ còn nhặt được một con dao và cây cuốc kim bộ đội để lại.


Cụ Óng vẫn còn nhớ rõ mồn một cái cảnh thanh niên dân công đi hàng đoàn vận tải gạo cho bộ đội, mỗi người cầm một ống tre trong có nhét giẻ tẩm dầu, đèn đuốc đỏ rừng rực con đường trước bản. “Ông Giáp thắng trận ở Điện Biên Phủ, lính Pháp bị quân ta bắt làm tù binh cũng bị giải đi đàn đàn lũ lũ qua con đường này” - cụ bảo.


Trước chiến tranh, năm nào dân mấy xã cũng tập trung lên rừng làm lễ cầu mưa thuận gió hòa, làm ăn thuận lợi. Họ mang lợn, mang trâu, mang bò lên rừng ăn uống cả ngày linh đình lắm. Những năm chiến tranh, hầu hết thanh niên trong bản đều đi lính, dân bản dần lãng quên câu chuyện về những vị thần linh ở trong rừng, không còn làm lễ cúng thần rừng đầu năm. Thần rừng chẳng còn hiện diện trong tâm thức của người Mường, người Thái nữa. Nhưng khu rừng vẫn là nơi thành kính thiêng liêng được dân làng ra sức bảo vệ bởi huyền thoại về vị tướng Võ Nguyên Giáp thấm đẫm khu rừng. Từ đó họ gọi luôn khu rừng thiêng là rừng Võ Nguyên Giáp.


Chủ tịch ở rừng





http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=598630




Con đường nhỏ len lỏi dẫn vào rừng đã quá quen thuộc với ông Tiến suốt chục năm tuần rừng - Ảnh: V.T.




Ngôi nhà tre nứa dựng sát bên bờ suối, ngay đó là những gốc chò chỉ ba người ôm không xuể của rừng Võ Nguyên Giáp. Cách không xa ngôi nhà là cái bảng lớn đề “Rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp”. Một người tóc lấm tấm bạc đang cầm con dao quắm lúi húi dọn cỏ ngay đấy. Chú xe ôm chỉ phía ấy bảo chúng tôi: “Người giữ rừng ông Giáp đấy”.


Đó là ông Đinh Quyết Tiến, 56 tuổi, đã “ở rừng” 15 năm. Chúng tôi ngồi ngay bìa rừng hỏi chuyện giữ rừng, tuần rừng chán chê rồi tò mò đi thăm thú ngôi nhà, xem mấy cái bằng khen ghi tên ông. Chợt vỡ lẽ. Hóa ra ông Tiến chỉ mới đầu tháng này còn là chủ tịch xã Gia Phù, vừa về hưu chưa đầy một tháng. “Cả chục năm làm chủ tịch ông cũng ở rừng thế này à?” - tôi kinh ngạc. “Ừ, thì phải ở đây mới giữ rừng được chứ!” - ông điềm nhiên trả lời.


Ở đây, cạnh “rừng ông Giáp” chỉ có độc căn nhà này thôi, còn làng bản đều ở xa phía dưới. Ông bảo từ ngày nhận coi “rừng ông Giáp” vợ chồng ông dọn lên đây ở luôn, nhà trong bản chỉ có con cái ở. Suốt thời gian ấy ông vẫn làm cán bộ xã. Ông bà đào một cái ao nhỏ cạnh suối nuôi cá, thả rau, trồng mấy luống bầu bí, nuôi mấy bầy gà vịt. Nước cũng dẫn từ khe trên “rừng ông Giáp” theo đường ống về nhà. Chỉ cần chở gạo từ bản vào là đủ cho những bữa ăn đơn sơ của vợ chồng ông. Cái ống tre dẫn nước từ rừng về cứ nhả nước quanh năm suốt tháng. Ông vục tay hứng nước uống rồi bảo: “Nước từ “rừng ông Giáp” đấy, sạch lắm, chả cần đun nấu gì. Khát nước, vài bụm nước là đã khát”.


Ông Tiến sinh ra sau thời chống Pháp, đi bộ đội trong kháng chiến chống Mỹ tám năm rồi về lại bản canh rừng tới tận bây giờ. Ông bảo rừng này ông Giáp đã ở để chỉ huy đánh đồn bản Mo. Ông thấy mình cần gìn giữ nó như một niềm tự hào thiêng liêng của bản làng.


Suốt 15 năm qua, công việc của ông là tuần rừng, canh rừng. Vợ chồng ông là một trong bốn hộ canh “rừng ông Giáp” với số tiền chưa đầy chục triệu đồng một năm. Số tiền công quá ít ỏi cho cả bốn hộ. Nhưng không vì thế mà ông lơ là nhiệm vụ canh rừng. Cái ao nuôi cá, mấy luống rau là vợ chồng ông chịu khó tăng gia để bớt đi phần nào khó khăn. Những hộ khác đều ở trong bản, chỉ thỉnh thoảng đi tuần, còn ông cứ khoảng hai ngày lại đi tuần một lần, mùa khô thì phải tuần hằng ngày để đề phòng cháy rừng. Khu rừng mênh mông rộng tới 200ha nên mỗi lần đi cũng mất cả nửa ngày trời.


“Cứ chỗ nào nhiều gỗ là phải đi tuần luôn cháu ạ. Rừng này đến cả cái cây bằng cổ chân cũng không được chặt”. Ông biết dân bản Nhọt chẳng ai vào rừng chặt cây nhưng lo là lo những người Mông ở bản xa, không biết chuyện vào phá rừng. Ông nhớ đận cháy rừng năm ngoái. Đám đốt rẫy của người Mông, gió thổi to quá liếm cả vào “rừng ông Giáp”. Ở dưới trông lên thấy khói bốc um trong rừng ông liền gọi điện ngay xuống huyện, hô hoán dân làng đang làm đồng gần đấy. Hôm ấy dân bản, lính biên phòng trên huyện cả mấy trăm người kéo xuống để cứu “rừng ông Giáp”. Đám cháy được dập tắt sớm nên rừng vẫn yên lành. Thế mới biết ở đây người ta quý “rừng ông Giáp” lắm.


Ông chủ tịch “ở rừng” bảo với chúng tôi rằng ông mới về hưu vẫn còn đủ sức để giữ rừng. “Chắc cũng giữ được chục năm nữa đấy. Ở đây lâu quá thành quen. Thôi thì đến khi nào chân không đi nổi nữa mình xin nghỉ chưa muộn”.


VŨ THỦY - DŨNG TUẤN

ptvinhvl
11-11-2012, 09:04 AM
Rừng tình yêu


TT - Ở quãng đường ấy, một đầu là trung tâm thị trấn sầm uất, một đầu là khu trường học rộn ràng, quán xá san sát. Nhưng điều lạ lùng là sát bên đường lại có một khu rừng rậm mà tuổi của nó dễ hơn bất cứ bản làng Ê Đê nào nơi đây.





http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=598799




Cây sung già với những sống rễ dài to tướng là chỗ leo trèo ưa thích của những đứa trẻ buôn Ea Mấp những buổi lên rừng hái nhãn, hái chay - Ảnh: Vũ Thủy




Bản ôm lấy rừng


Khu rừng nằm trong lòng thị trấn Ea Pốk, huyện Cư M’Ga, Đắk Lắk, cách thành phố Buôn Ma Thuột chỉ hơn chục cây số. Hai buôn Ea Mấp và Cư H’Lăm trù phú của người Ê Đê ôm trọn khu rừng. Đưa tôi vào buôn Ea Mấp, H’Giang - cô gái người Ê Đê - bảo rằng đây là buôn giàu nhất huyện Cư M’Ga. Hai bên đường những ngôi nhà xây khang trang, mái đỏ san sát.


Truyền thuyết Ê Đê kể rằng nàng H’Hoan và chàng Y Đhin yêu nhau say đắm nhưng mang cùng một họ Êban nên bị chia lìa. Khi chết đi, hồn họ hóa vào cánh rừng. Rồi chẳng biết từ bao giờ, trai gái Ê Đê yêu nhau thường hay dắt nhau lên rừng tâm tình, thề non hẹn biển mong tình yêu được bền lâu.


Ngồi trong ngôi nhà to rộng, hiện đại trên bộ xalông gỗ sang trọng và chiếc quạt máy, lòng tôi không khỏi bán tín bán nghi về một khu rừng nguyên sinh đầy những điều huyền hoặc mà các già làng nhắc tới lại ở cách mình không xa. Những thành kính, thiêng liêng ngập tràn trong lời kể, trong đáy mắt của các cụ và của cả H’Giang, cô gái Ê Đê trẻ trung đi chiếc xe ga thời thượng ngồi cạnh chúng tôi.


Aê Bút, cụ già người Ê Đê đã 89 tuổi, tóc bạc phơ, tai đã lãng không còn nghe rõ nữa. Chỉ có nghe H’Giang nói tiếng Ê Đê tiếng được tiếng mất nhưng cụ đoán được đôi chút. Đôi mắt mờ đục của cụ hướng về khu rừng phía xa xa bảo rằng đó là cánh rừng thiêng nhất của người Ê Đê ở Cư M’Ga. Tiếng Ê Đê, Cư là núi, còn H’Lăm có nghĩa là tội loạn luân hoặc chỉ một người con gái bị vùi lấp. Lúc cụ sinh ra, khu rừng đã ở đó, như một khoảnh xanh yên lành của buôn làng nhưng cũng đầy ắp những điều kỳ bí đáng sợ.


Rời nhà già Aê Bút, chúng tôi nửa muốn vào rừng, nửa lại như chùng chình. Người dẫn đường vào rừng Cư H’Lăm của chúng tôi là anh chàng Ê Đê tên Lâm với mái tóc xoăn và làn da như mật ong hăm hở đi trước mở đường. Lâm bảo hôm qua cậu mới vào rừng tìm cây nhãn rừng và cả quả chay mà trẻ con Ê Đê vẫn thường ăn không biết chán. Lối vào rậm rịt, dây rừng giăng mắc khắp nơi khiến chúng tôi mò mẫm mãi mới lên được đến chóp rừng. Chúng tôi dọ dẫm lần theo con đường Lâm đi trước đã dẹp bớt cành lá lòa xòa, vậy mà không ít lần trượt trên những lằn rễ cây ngã lăn chiêng. Gai rừng thi nhau cào cấu.


Cu Hiếu 14 tuổi, đứa trẻ người Kinh hay theo Lâm vào rừng, nằng nặc đòi đi cùng chúng tôi mấy lần hét toáng giữa cánh rừng ảm đạm trong cơn mưa khi những con rắn nhỏ màu vàng chanh, sọc xanh đáng sợ cuốn lên chân cậu. Những con rắn ấy bò lổm ngổm khắp nơi trong rừng khiến chúng tôi lạnh người, càng cố căng mắt nhìn xuống nền đất rừng đầy lá cây mục để tránh giẫm lên chúng.





Anh Nguyễn Văn Minh, trưởng Ban Tuyên giáo huyện ủy Cư M’Ga, cho biết: “Rừng Cư H’Lăm là rừng phòng hộ thuộc quyền quản lý của Công ty Cà phê Ea Pốk (thị trấn Ea Pốk, huyện Cư M’Ga, Đắk Lắk). Người Ê Đê ở đây rất quý rừng và có ý thức bảo vệ rừng. Họ chẳng bao giờ vào chặt phá trong khu rừng thiêng. Ở trên nương rẫy hay hai bên suối, người Ê Đê cũng thường giữ lại những gốc cây to để giữ nước cho ruộng đồng, sông suối”.
Theo anh Trần Trung Ánh - nhân viên phòng kế hoạch - kỹ thuật của Công ty Cà phê Ea Pốk, rừng Cư H’Lăm rộng 18,48ha, thực vật trong rừng chủ yếu là sấu, ké, bằng lăng, sao. Công ty chịu trách nhiệm quản lý và giao đất cho dân trồng cà phê, sắn ở vùng tiếp giáp khu rừng. Ngày 24-9-2009, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ra quyết định công nhận Cư H’Lăm là “Di tích danh lam thắng cảnh” của tỉnh.




Đã đi qua bao nhiêu gốc cây to lớn. Có những gốc cây sung to năm người ôm không xuể và rất nhiều gốc bằng lăng bự chảng với lớp vỏ trắng như tuyết và nhẵn thín. Lâm bảo mùa bằng lăng nở hoa là mùa khu rừng đẹp nhất. Những cây bằng lăng khổng lồ trụi hết lá, đội cả một vòm hoa bông trắng, bông tím, bồng bềnh như mây. Bản ngay sát rừng nên vào mùa hoa bằng lăng, trai gái hay rủ nhau ra bìa rừng ngắm hoa tình tự. Tình yêu nhờ thế mà thêm không ít sắc màu. Bao nhiêu trai gái buôn làng thích nhau từ bông bằng lăng tím ngát rơi trên tóc người yêu, từ bông bằng lăng chàng trai âu yếm cài lên mái tóc cô gái đang thẹn thùng đỏ dừ hai má.

Người Ê Đê coi cánh rừng thiêng như sinh mạng của mình. Thế nên mảnh đất này người Kinh lên lập nghiệp mấy chục năm, bao nhiêu quả đồi quanh đó đã trọc lốc thì rừng Cư H’Lăm vẫn xanh tươi.


Cụ Y Ruê Mlô kể năm ngoái bão vừa qua thì có mấy chiếc xe cải tiến của Công ty Cà phê Ea Pốk - đơn vị được chính quyền giao quản lý khu rừng - chở đầy những thân cây lớn. Nghi là cây trên rừng Cư H’Lăm bị chặt, dân làng bủa đến bao vây. Người công ty giải thích mưa bão cây rừng bị đổ nên họ dọn rừng, thấy cây to thì đem ra. Nhưng dân làng không tin, họ kéo người của công ty lên tận trên huyện để làm cho rõ ràng mới yên tâm. Cứ thế, lớp này nằm xuống, lớp khác sinh ra, những cụ già người Ê Đê vẫn nhắc nhở con cháu mình: “Buôn làng còn thì rừng Cư H’Lăm còn”.


Lời nguyền rừng Cư H’Lăm


Truyền thuyết Ê Đê kể rằng H’Hoan là cô gái xinh đẹp nhất buôn, đôi mắt sáng như sao trên trời, làn da trắng như cây chuối bóc ba lớp vỏ. Trai làng ai cũng muốn lấy nàng làm vợ. Nhưng trái tim nàng H’Hoan xinh đẹp đã trao cho Y Đhin, chàng trai Ê Đê cường tráng, gan dạ. Họ yêu nhau say đắm nhưng bị buôn làng ra sức ngăn cản vì mang cùng họ Êban. Truyền thống người Ê Đê không cho người cùng họ quen nhau, đó là tội loạn luân. H’Hoan và Y Đhin bị buôn làng trừng phạt, phải ăn trong những cái máng lợn và phải cúng con lợn trắng để già làng cầu xin thần linh tha tội.


Nhưng trong buổi cúng, con lợn trắng được cạo lông sạch sẽ nằm trên bàn cúng bỗng nhiên sống lại, chạy khắp nơi. Lợn trắng chạy đến đâu buôn làng sụp đến đấy. Chỉ có người họ Niê ở ngoài rìa bản nên còn sống và kể lại câu chuyện này. Còn chỗ buôn làng sụp xuống ấy nay là một cái đầm lầy lớn ngay sau khu rừng. Người làng bảo Y Đhin và nàng H’Hoan trải qua kiếp nạn đã hóa vào khu rừng gần đó khiến khu rừng trở nên linh thiêng. Quanh rừng hướng nào cũng là làng bản nhưng ai vào rừng nhắc đến tên H’Hoan và Y Đhin sẽ lạc lối. Người nào chặt cây về làm nhà thì nhà sẽ bốc cháy. Từ ấy không ai dám chặt cây trên rừng nữa.


Gặp già Ma Xí, 69 tuổi, tôi đem những điều kỳ lạ ấy nói với ông. “Những chuyện ấy giờ còn xảy ra không ạ?”. Nghe tôi hỏi, giọng già Ma Xí chợt có chút gay gắt: “Sao mà không còn chứ. Tôi bây giờ đi rừng ngày nào cũng phải nhắc cho mình nhớ, không thì vẫn bị luôn đấy”. Già Ma Xí kể rằng rừng bình thường chẳng thấy có bao nhiêu vắt, nhưng nếu hôm nào đó ông vào rừng trông thấy con vắt mà cứ la “vắt vắt” thì nó túa đến đông vô số kể. Trong rừng có loại cây dân làng hay chặt về làm chày vì rất cứng, dùng bao lâu cũng không mục, nhưng trước lúc vào rừng mà định bụng sẽ đi chặt cây ấy thì tìm cả ngày cũng không gặp. Cả đời ông không biết đã bao nhiêu lần bị như thế.


Những câu chuyện kể về rừng Cư H’Lăm trẻ con Ê Đê sinh ra lại được người lớn kể lại, dặn dò. Thế nên màu xanh trên rừng Cư H’Lăm cũng mãi trường tồn như tình yêu của H’Hoan và Y Đhin nhờ những câu chuyện bí ẩn ấy. Mùa bằng lăng tím rừng thành mùa chờ đợi của trai gái Ê Đê, đếm mùa bằng lăng trên rừng Cư H’Lăm để nhắc chuyện hẹn hò. Giữa cảnh rừng xinh đẹp, dưới những bóng cây cổ thụ, lời yêu của chàng trai cô gái Ê Đê như được chắp thêm đôi cánh. Họ cùng cầu nguyện cho tình yêu cũng sắt son như tình yêu của nàng H’Hoan và Y Đhin.


VŨ THỦY - DŨNG TUẤN