PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Chức cẩm hồi văn



thien284
03-09-2009, 01:36 AM
Chức cẩm hồi văn



Đời nhà Tấn (265-419) ở đất Thần Châu có nàng Tô Huệ tự Nhược Lan. Nàng, dung nhan kiều mị, tài đức song toàn, văn chương xuất chúng. Khi Tô được 20 tuổi cha mẹ đính gả cho hàn sĩ Đậu Thao, người cùng quê. Vợ chồng ăn ở đầm ấm. Nàng Tô rất mực chìu chồng, đảm đương tất cả mọi việc gia đình để cho Đậu Thao có đủ thì giờ theo đuổi trau dồi nghiên bút. Người ở quanh vùng đều cho là hạnh phúc và hết sức ngợi khen nàng.

Sau Đậu Thao đỗ đạt làm quan, may mắn được nhâm chức tại Thần Châu, không phải đi đâu xa cả. Gia đình đã đầm ấm hạnh phúc lại càng đầm ấm hạnh phúc hơn.

Nhưng rồi vì công vụ cần thiết, vua truyền Đậu Thao ra trấn đất Lưu Sa. Vì nơi gian lao hiểm trở nên Đậu Thao đành phải để vợ ở nhà.

Thời gian qua ...

Ba năm chờ đợi, nàng Tô ngày càng sức vóc mỏi mòn, dung nhan tiều tụy. Đêm đêm, bên ngọn đèn khuya, nàng ngồi âm thầm đối bóng, tủi phận hờn duyên, lo ngại thân chồng mà giọt châu tầm tã. Lòng đau dằng dặc, nỗi nhớ triền miên nên hồn thơ dâng trào lên ngọc bút làm thành 10 bài tứ tuyệt. Nàng lại lấy gấm vuông độ chừng một thước, dùng chỉ ngũ sắc thêu 10 bài tứ tuyệt lên trên theo hình trôn ốc, từ ngoài xoáy tròn vào trung tâm bức gấm.

Nàng thêu khéo, chữ nay, nên bức gấm trông cực kỳ tuyệt mỹ. Xong nàng tự tay dâng lên nhà vua. Thấy lạ, vua truyền cho quần thần đọc, nhưng cả triều không ai đọc được. Vua đành gọi nàng:

Đứng giữa triều, Tô cất tiếng ngâm với một giọng não nùng bi thảm:

Quân thừa hoàng chiếu an biêu thú,

Tống quân tống biệt hà kiều lộ.

Hàm bi yểm lụy tặng quân ngôn

Mạc vong ân tình tiện trường khứ.

Hà Kỳ nhất khứ âm tín đoạn,

Ý thiếp bình vi xuân bất noãn.

Quỳnh dao giai hạ bích đài không.

San hô trướng lý hồng trần mãn.

Thử thời đạo biệt mỗi kinh hồn,

Tương tâm hà thác cánh phùng quân.

Nhất tâm nguyện tác thương hải nguyệt

Nhất tâm nguyện tác lãnh đầu vân.

Lãnh vân tuế tuế phùng phu diện,

Hải nguyệt niên niên chiếu đắc biên.

Phi lai phi khứ đáo quân bàng

Thiên lý vạn lý giao tương kiến.

Thiều thiều lộ viễn quan san cách,

Hận quân tái ngoại trường vi khách.

Khứ thời tống biệt lư diệp hoàng

Thùy kính kỷ kinh mai hoa bạch.

Bách hoa tán loạn phùng xuân tảo,

Xuân ý thôi nhân hướng thùy đạo.

Thùy dương mãn địa vị quân phan,

Lạc hoa mãn địa vô nhân tảo.

Đình tiền xuân tảo chính phân phương,

Bảo đắc tần tranh hướng họa đường.

Vị quân đàn đắc Giang Nam khúc,

Phó ký tình thâm đáo sóc phương.

Sóc phương thiều đệ san hà việt.

Vạn lý âm thư trường đoạn tuyệt.

Ngân trang chẩm thượng lệ chiêm y,

Kim lũ la thường hoa giai liệt.

Tam xuân hồng nhạn đệ giang thanh,

Thử thị ly nhân đoạn trường tình,

Tranh huyền vị đoạn trường tiên đoạn,

Oán kết tiên thành khúc vị thành.

Quân kim ức thiếp trọng như san,

Thiếp diệt tư quân bất tạm nhàn.

Chức tương nhấn bản hiến Thiên Tử,

Nguyện phóng nhi phu cấp bảo hoàn.

Bài này có nhiều người dịch. Dưới đây là bản dịch của Hoàng Quang:

Chàng vâng chiếu ra yên cõi ngoại,

Thiếp đưa chàng tới lối cầu sông.

Ngậm sầu gạt lệ nhắn lòng,

Chớ tham chốn khác mà vong tình này.

Trông tin tức tới nay thăm thẳm,

Để buồng hương chẳng ấm hơi xuân.

Từ ngày đôi ngả cách phân,

Màn dần bụi bám, thềm dần rêu phong.

Tưởng ly biệt nỗi lòng kinh sợ,

Thiếp với chàng bao thuở gặp nhau.

Nguyện làm trăng giữa biển sâu,

Nguyện làm mây phủ trên đầu non cao.

Trăng giữa biển năm nào cũng thấy,

Mây đầu non đường mấy cũng thông.

Bay qua bay lại bên chồng,

Dầu ngàn muôn dặm xa trông như gần.

Quan san ấy mấy lần trở cách,

Hiềm nỗi chàng làm khách rất lâu.

Chàng đi mới ố bông lau,

Mà nay mấy độ trắng màu hoa mai.

Hoa trăm thức xuân vui hớn hở,

Xuân giục người than thở với ai.

Dương kia đủ những tơ dài,

Hoa kia rã cánh không người quét cho.

Sân xuân sớm thơm tho trăm thức,

Chốn họa đường lực bận đàn tranh.

Giang Nam năm khúc rành rành,

Mượn đầu năm mong gởi tình sóc phương.

Sóc phương ấy đôi đường diệu vợi,

Âm thư này nhắn gởi khôn thông,

Gối riêng nước mắt tuôn dòng,

Xiêm thêu áo vẽ lâu cùng mục tan.

Ba xuân tới tiếng nhàn nhắn gởi,

Xuân giục người bối rối như tơ.

Năm dây còn đón sờ sờ;

Buồn đà đứt ruột, gảy chưa rồi đàn.

Chàng thương thiếp còn hơn núi nặng,

Thiếp nhớ chàng tình chẳng kém thua.

Dệt đem bức gấm dâng vua,

Xét lòng dạ thiếp tha cho chồng về.

Ngâm xong, nàng Tô nước mắt đầm đìa. Nhà vua quá cảm động không dám nhìn nàng, vội hạ chiếu cho Đậu Thao về ngay.

Mười bài thơ ấy được truyền tụng với bức gấm thêu, ai cũng nước nở khen cho Tô là một bực kỳ tài. Trước họ gọi bức gấm thơ ấy là "Toàn Loa Đồ" (Bức đồ hình tròn trôn ốc), sau lại cho tên không xứng với giá trị của tác phẩm nên đổi là "Hồi Văn Cách" (Bài văn có tác dụng làm cho người đi biên thú được trở về), nhưng cũng vẫn chưa thấy thỏa đáng. Cuối cùng, họ lại đổi và thêm tên tác giả là "Tô Huệ Chức Cẩm Hồi Văn".

Thông cảm mối tình sâu đậm của nàng Tô, cổ nhạc Việt Nam có người đã dựa theo bài "Chức Cẩm Hồi Văn" mà sáng tác một bài hát điệu Nam Ai, cũng nhan đề là "Tô Huệ Chức Cẩm Hồi Văn". Lời lẽ lưu loát, ý tình nồng nàn, nhưng không biết tác giả là ai. Bài như thế này:

Khi vâng chiếu chỉ ra đề cờ,

Từ chàng đi, thiếp bặt tin đợi chờ.

Hồng nhạn kêu thu sông Hớn bơ vơ.

Áo não nùng khiến dạ ngẩn ngơ.

Trách bấy ông Tơ gieo chi mối sầu như tóc tơ.

Nghĩ mấy lời từ hồi ban sơ.

Nhớ những khi thiếp nguyện trăm năm tam tùng thờ.

Chàng mần răng ý lẳng lơ.

Chân đi thăm thẳm, mắt ngóng luống nhớ cách núi ải, biết chừ trao thơ

Má phấn duyên phai lạt, hồng nhan trông đợi chờ

Trướng lý để bụi trần nhơ.

Kìa cờ ai, nghe tiếng trống vẫn bóng xa xa

Hay là chiếu triệu chồng ta.

Chốn giang biên, chàng ôi có hay chăng là

Để lụy tương tư này như chút phận Hằng Nga.

Đêm đông quạnh quẽ, tiếng quyên hòa

Gìn lòng son nỡ để cho trăng già

Luông tuồng bao nỡ vắng bặt nhạn tin qua.

Hay là ong bướm đã say đắm mê hoa,

Chim ô thước qua sông Ngân thường,

Nỡ nào để cho loan phụng Sâm Thương.

Chẳng biết no nao cá nước hội một trường,

Kẻo nặng nề hai chữ uyên ương

Ong bướm dẫu say mên hoa hường,

Cũng đoái tưởng chút nghĩa tào khương.

Chim bao nài bay qua cho tỏ tường.

Để trông đợi tháng ngày thương.

Trông tin chàng, đêm nằm mơ màng,

Tỉnh giấc hòe trằn trọc thở than.

Năm canh sầu riêng cho bạn vàng,

Phận làm trai hiếu nghĩa trung cang.

Bệ ngọc trên báu kiếm sắc phán.

Chốn giang biên ra khử trừ đảng gian.

Nước noan xa cách muôn dặm, da người bọc mình chàng.

Tuyết sương lạnh nơi chốn Đồng quan

Chàng trừ mô ra giai đấi khởi ngụy bang,

Cho rồi, đặng trở về Trường An.

Kẻo để tương tư này mày xanh sầu võ vàng.

Soi đài gương luống thẹn hồng nhan.

Châu rơi lã chã lệ tuông đôi hàng,

Hiềm vì ai xui duyên nợ lỡ làng.

Ngàn trùng xa cách như khách ở ngoại bang.

Bao nỡ bỏ cái nghĩa Ngưu lang,

Thuở ra đi lau lá vàng.

Bây chừ đã trắng mai rỡ ràng.

Cung quế xơ rơ bóng nguyệt đã tàn.

O*n kia chưa trả oán nọ liền mang.

Nghe tiếng dế năm canh mơ màng,

Ngỡ tạc ngựa chàng đã hồi bang.

Bởi duyên cớ nào bạc đen lòng phụ phàng.

Để gió thảm mưa sầu khan.

Chẳng biết no nao yên gót trở về

Trên ngai vàng bạc thẻ bêu kia.

Răng rứa bạn niềm tây nhớ nghĩa, nhớ nghĩa

Mây bay khói tỏa in cờ rìa,

Trống trường thành giục điểm canh khuya.

Bâng khuâng nhớ chàng như nhạn chít lìa.

Thiếp lạy ông Trời: chớ có phân chia.

Từ chàng ra chốn cung đao,

Thiếp trông tin chàng tựa cá trông sao.

Ôm gối phụng chờ trông áo não, áo não ...

Sao quên lời núi hẹn sông giao.

Ai đi lấp thảm cho khuây má đào

Tương tư này rằng thấu cung cao.

O*n trên tha về đặng tỏ nỗi âm hao.

Hiệp một nhà mới phỉ ước ao. (1)

(1)Vì không tìm được bản chính, chỉ nghe người ca truyền mà sưu tập lại, hẳn có ít chỗ chưa được ổn đáng. Vậy xin cáo lỗi cùng tác giả và bạn đọc; và mong được bổ chính cho. Nhân đây xin cảm tạ lòng tốt của ông Ngô Văn Lương (ở Bạc Liêu), người đã giúp một phần cho tài liệu này.