PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Tô Hiến Thành



ptvinhvl
17-09-2009, 04:33 PM
Gió lạnh bên ngoài lùa vào tòa điện Thiên Khánh. Ngoài sân, những chùm lá kim tùng xanh tươi đu đưa trên thân cây khẳng khiu cằn cỗi, khoe sức chịu rét của họ nhà tùng. Trong điện, hơi lạnh như vàng toát ra từ dãy bệ đã chạm rồng, từ những chân tảng chạm hình hoa sen xòe nở và từ hàng cột gỗ sơn son thếp vàng bóng lộn. Chìm trong tòa điện ngăn ngắt lạnh ấy, vua Lý Anh Tông vẫn cảm thấy ấm áp. Chiếc lồng ấp bằng đồng đen đặt trước ngai rồng tỏa hơi nóng dễ chịu. Trước mặt nhà vua, văn võ quần thần, theo chức vụ và thức bậc, đứng vòng tay hoặc quỳ phục trên những tấm thảm đều trải thành hai dãy dọc bên tả hữu.

Khác với mọi buổi thường triều, hôm nay lệnh của Thái úy phụ chính Đỗ Anh Vũ truyền ra: Nhà vua thiết triều ở điện Thiên Khánh để luận bàn việc quan hệ đến sự mất còn của xã tắc. Với cái tuổi lên bảy, vua Lý Anh Tông không hiểu được những nét lo âu đang hiện trên khuôn mặt của quần thần. Sau khi phục trước ngai rồng để xin lệnh nhà vua, Thái úy Đỗ Anh Vũ đứng dậy, xốc vành đai nạm ngọc đang trễ xuống ngang thắt lưng, đưa mắt nhìn một lượt khắp bá quan. Quyền uy to của viên quan phụ chính này lại càng tăng lên gấp bội vì cái giọng sang sảng của ông ta:

- Đảng nghịch Thân Lợi tiếm xưng ngụy hiệu, đã nhiều năm chiếm đóng vùng Thượng Nguyên, Hạ Nông, mưu cướp kinh sư. Tháng tư năm ngoái, nhờ oai linh của hoàng thượng, ta phá được chúng ở Lang Châu. Triều đình đã chém đầu kẻ đại nghịch Thân Lợi cùng mười chín tên đầu sỏ khác. Nhưng hiện nay vẫn còn gần hai trăm đứa đồng đảng của nó bị giam trong ngục thất. Bây giờ phải tiếp tục trị tội chúng. Theo lệnh của hoàng thượng, chúng được tha tội chết, nhưng phải đầy đi viễn châu, biệt tích khỏi kinh sư để trừ hậu họa!

Nghe nói đến đảng Thân Lợi, các quan rùng mình, không phải vì sợ Thân Lợi, mà lo cho cơ nghiệp nhà Lý tồn tại đã hơn một trăm ba mươi năm, vừa trải qua sóng gió vì mối họa tranh chấp, cát cứ, thì nay lại đang nghiêng ngửa trước tệ nạn thao túng của viên quan phụ chính họ Đỗ. Nhà vua còn nhỏ tuổi, Đỗ Anh Vũ được thái hậu chiều chuộng, cất nhắc. Dựa vào thái hậu, cậy thần, cậy thế, Đỗ Anh Vũ làm nhiều điều trái đạo. Mầm loạn phát ra từ đó.

Thấy Đỗ Anh Vũ làm việc ngang trái, quần thần không ai dám hé răng. Trong lúc mọi người cúi đầu băn khoăn trước cái lệnh độc đoán hồ đồ, phát ra từ con người đang nắm mọi quyền uy trong tay, thì một viên quan đã đứng dậy, tiến thẳng đến trước ngai rồng. Bộ sắc phục võ tướng lại càng làm cho tấm thân vạm vỡ của ông thêm hùng dũng. Người đó là Tô Hiến Thành. Hàng trăm con mắt của bá quan dồn về ông. Lời phán xử của Đỗ Anh Vũ không làm cho Tô Hiến Thành vừa lòng.

Theo ông, bọn phản nghịch kia là ai? Phải chăng đó là những bần dân cùng đường nên phải nổi loạn, đành chịu sự trừng phạt của triều đình. Bây giờ, trừng trị như thế nào để thu phục lòng người mới là khó. Dẹp loạn để rồi lại dẹp loạn. Vì lo nghĩ đến vận mệnh của hàng trăm con dân bị giam trong ngục tối. Tô Hiến Thành bất chấp quyền uy của họ Đỗ, tiến lên tâu với nhà vua:

- "Đảng Thân Lợi nổi loạn, giết nhiều quan quân, bệ hạ chỉ hành hình có hai mươi người, thực là có lòng nhân đức. Nhưng xưa kia, vua Nghiêu vua Thuấn truyền nối nhau trong vòng hơn một trăm năm, thế mà số người bị tội chết và bị tội lưu chỉ có bốn tên đầu sỏ hung ác. Ngày nay phát lưu đến hơn một trăm người, có phải là bản tâm của bệ hạ đâu? Tôi xin tha tội cho chúng, để mọi người được thấm nhuần ơn vua, thì lòng nhân đức của bệ hạ không khác gì Nghiêu Thuấn".

Lời tâu của Tô Hiến Thành khiến bá quan kinh ngạc. Ngang nhiên chống lại lệnh của Thái úy họ Đỗ, Tô Hiến Thành khó tránh được tai vạ. Quả nhiên, thoạt nghe Tô Hiến Thành tâu bày, viên quan phụ chính đã tái mặt. Thừa biết họ Tô mượn lời tâu với nhà vua để chống lại mình, một ý nghĩ đen tối vụt nảy ra trong đầu óc viên phụ chính nham hiểm: Buộc ngay Tô Hiến Thành vào tội bao dung quân phản nghịch! Nhưng Đỗ Anh Vũ lại chợt nhớ ra rằng chính con người ấy chẳng những ở đâu cũng thế, vẫn có tiếng là cương trực. Chạm đến con người này không phải dễ. Đỗ Anh Vũ đành gượng ngạo đổi nét mặt, nhẫn nhục im tiếng, chờ cái gật đầu vô tình của ông vua nhỏ tuổi đang ngồi trên hư vị.

Cũng từ buổi triều hội ấy, văn võ quần thần lại càng thêm mến phục viên võ quan đất Ô Diên, con người chỉ biết nói và làm theo chính nghĩa, bất chấp mọi quyền uy, dù là của thần linh hay của con người có quyền cao chức trọng trong triều đình.

Ngọn cờ súy bay phần phật trên lâu thuyền đô tướng. Biển đông bao lao, mặt nước sôi động. Nhìn những đợt sóng hung dữ, Tô Hiến Thanh nhớ lại chuyện cũ. Cái chết oan khốc của Nguyễn Quốc qua rồi, nhưng mỗi khi nghĩ lại, không khỏi làm cho Tô Hiến Thành rùng mình. Cũng chỉ vì để cứu vãn nguy cơ sụp đổ của triều đình, để ngăn chặn việc lộng quyền của họ Đỗ mà Nguyễn Quốc bị hãm hại. Nghĩ lại điều đó, Tô Hiến Thành còn băn khoăn chưa vừa lòng với mình. Trong những ngày tên hung bạo Đỗ Anh Vũ nấp dưới bóng Thái hậu, gieo tai vạ oan khốc cho biết bao nhiêu người, ông có lưu tâm suy nghĩ, nhưng chưa tìm được cách sớm diệt trừ kẻ nanh độc để cứu vớt người trung lương. May thay, trời đất không dung tha kẻ gian ác! Tên lộng quyền Đỗ Anh Vũ đã chết, việc triều đình cũng đã yên.

Giờ đây, trước mắt Tô hiến Thành, cảnh đất nước bao la hùng vũ đang lướt từ từ qua khung cửa của lâu thuyền. Để gìn giữ cho giang sơn yên vũng, Tô Hiến Thành được nhà vua giao cho cầm hai vạn quân đi tuần du phòng bị vùng biên giới Tây nam và vùng ven biển của Tổ quốc. Đối với Tô Hiến Thành, cuộc đời cầm quân đi đánh đông dẹp bắc, phá tan giặc thù, trở về dâng công, lâu nay đã trở thành việc thường. Nhưng riêng lần này, Tô hiến Thành lại được nhà vua Lý Anh Tông thân tiễn ra tận cửa Thần Đầu. Trước mặt Tô Hiến Thành, vua Lý Anh Tông bước ra mui thuyền nhìn vào đất liền, tà áo long cổn và dải vương miện bay lất phất. Tô hiến Thành xốc gươm bước theo. Chỉ tay vào bờ, ông vua trẻ tuổi hỏi viên lão tướng:

- Tướng quân có lần nào qua vùng đất này?

- Tâu bệ hạ, hồi đầu năm, vâng lệnh của bệ họ đi tuyển duyệt quân lính, thần có dịp kinh lý quan đây. Vùng này là cửa biển Thần Đầu. Người ta nói ở đây có sóng thần hiểm nghèo. Nhưng, Tâu bệ hạ, với những chiếc thuyền vững chắc, hàng chục mái chèo và có tay lái thiện nghệ của ta, điều đó không có gì đáng ghê sợ cả.

Lý Anh Tông gật đầu, tỏ ý tán thưởng rồi nói với Tô Hiến Thành như truyền lệnh:

- Phen này, giao cho tướng quân cùng Đỗ An Di đi tuần du phương nam. Các ngươi hãy gắng sức làm tròn phận sự, khuyến cáo cho dân miền ven biển ân đức của triều đình mà yên ổn làm ăn để cùng hưởng thái bình, khỏi phụ lòng mong đợi của trẫm.

Vua Lý Anh Tông còn trẻ tuổi, chỉ mới nghĩ đến giữ yên thiên hạ, còn Tô Hiến Thành, với chức vụ thái úy tham dự việc triều chính, lại nghĩ điều xa hơn. Mối lo chính hiện nay là từ bên ngoài. Giặc Chiêm Thành thường theo đường biển tràn vào cướp bóc. Nếu không sớm phòng giữ, một khi giặc đến xâm chiếm thì đất nước và trăm họ sẽ ra sao? Cho nên lần này được nhà vua cử đi tuần phòng ven biển, Tô Hiến Thành đã dự liệu mưu kế, nhằm dập tắt việc quấy nhiễu đánh phá nước Đại Việt của chúa Chiêm. Còn để yên tâm dân thì trước hết nhà vua hãy bớt xây dựng đài các, chăm sóc muôn dân, sáng suốt dùng người hiền tài, trừng trị kẻ xu nịnh. Nghĩ vậy, Tô Hiến Thành tâu với nhà vua:

- Muôn tâu, bệ hạ giao cho thần cầm quân đi tuần du phương nam, lại thân đi tiễn chân đến cửa biển xa xôi này, ơn trạch vỗ về bệ hạ đối với thần thật đã quá sâu nặng. Nay trong nước đang yên ổn, tuy vậy chưa phải đã hết mối lo. Bệ hạ không nên xa rời kinh thành lâu ngày, xin hãy sớm về với triều đình. Mọi việc ở biên cương thần xin gắng sức lo liệu.

Chiếc lâu thuyền đô tướng hướng mũi vào đất liền. Tô Hiến Thành phất cờ lệnh truyền cho đoàn thuyền chiến cập bến, rồi chắp tay với nhà vua:

- Thần đã giao cho phó tướng Đỗ An Di đem quân bộ đến vùng này dựng hành cung và truyền cho quân dân nghênh đón xa giá. Hội quân ở đây, thần sẽ chia hai đường thủy bộ đi tuần du phía Nam.

Đoàn thuyền chiến của Tô Hiến Thành đưa nhà vua vào cửa biển Thần Đầu. Trên bờ, cánh quân bộ do Đỗ An Di điều khiển đã chực sẵn. Hoàng cung vừa mới dựng, còn tươi màu gỗ mới, thoáng hiện ra sau lùm câu xanh tốt. Cờ xí dập dờn. Và ánh nắng của một ngày mùa đông đẹp trời cũng không xua hết giá lạnh trên giải đất miền ven biển xa xôi này.

Đỗ Thái Hậu ủ rũ trong nếp khăn tang, trao thái tử Long Cán cho người nhũ mẫu. Thái tử mới lên ba, thét lên giãy giụa đòi mẹ. Thái tử mới lên ba, thét lên sợ hãi. Nghe tiếng gào thét của con, Đỗ Thái hậu càng xong xuống lo ngại. Quay lại nhìn con, Thái hậu thở dài... Nhà vua vừa mới băng hà, thái tử còn trứng nước. Bà lo cơ nghiệp của dòng họ Lý không khéo đến rơi vào tay kẻ khác, và mẹ con bà cũng khó được toàn tính mạng.

Khi nhà vua còn sống nghĩ đến điều này, đã nhiều lần bà xin lập ngay con trưởng của vua là Long Sưởng làm thái tử, nhưng nhà vua không nghe. Thường ngày, nhà vua vẫn nói với tể thần: "Thái tử là cội gốc của nước. Long Sưởng đã làm điều trái đạo, trẫm muốn cho Long Cán được nối ngôi báu, nhưng hắn còn nhỏ tuổi, e chưa gánh vác nổi, nếu đợi đến lúc lớn lên thì trẫm đã già rồi, biết làm thế nào?". Cho đến lúc nhà vua sắp qua đời, bà lại vật mình bên long sàng, khóc lóc cố xin lập Long Sưởng, nhưng nhà vua không nghe, còn phán bảo:

"Long Sưởng làm con đã bất hiếu, còn cai trị dân thế nào được".

Rồi đó, nhà vua để di chiếu truyền cho đứa con vừa lên ba tuổi. Đó là Thái tử Long Cán đang giẫy giụa, hờn dỗi trên cánh tay người nhũ mẫu. Việc đã rồi, biết tự mình khó xoay chuyển được tình thế, Đỗ Thái hậu chỉ còn trông đợi ở thái độ quan Nhập nội hành khiển khiển hiệu thái phó bình chương quân quốc trọng sự Tô Hiến Thành người đã nhận cố mệnh của nhà vua phò giúp thái tử Long Cán.

Biết Tô Hiến Thành là người cương trực, từ nhà vua cho đến quần thần ai cũng kính phục, bà thấy không thể dùng lời nói của mình để lay chuyển được. Đỗ Thái hậu đã lập mưu cho người đem vàng bạc đúc lót Lã thị vợ quan phụ chính họ Tô, cậy Lã thị nói với chồng. Bằng kế ấy, bà hy vọng ngôi vua có thể về tay Long Sưởng. Nhưng sự việc lại diễn ra trái với điều mong đợi của bà.

Nhận được vàng bạc và lời thỉnh cầu của Đỗ Thái hậu, Lã thị nhằm lúc Tô Hiến Thành đang vui với chén , lựa lời báo cho chồng biết có quý vật của Thái hậu ban cho. Tô Hiến Thành bình thản hỏi vợ.

- Thái hậu ban cho vật phẩm? Đưa ta xem!

Lần lượt cầm từng nén vàng óng ả lên tay rồi lại đặt xuống, Tô Hiến Thành lạnh lùng đẩy món quý vật ấy ra xa:

- Thái hậu có truyền bảo điều gì không?

Lã thị dè dặt thuật lại điều Thái hậu nhờ cậy.

Không đợi cho vợ kể hết lời, Tô Hiến Thành đã quắc mắt. Nét mặt đang vui tươi hồng hào bỗng xám lại vì giận dữ. Cầm tráp bạc quẳng vào một góc phòng, Tô Hiến Thành quát bảo vợ:

- "Ta là bậc đại thần, vâng mệnh tiên đế phò giúp ấu chúa, nếu nay nhận của lót mà làm việc phế lập thì còn mặt mũi nào trông thấy tiên đế dưới suối vàng"

Suốt mấy ngày liền, Tô Hiến Thành không nói với vợ một lời. Ông chưa nguôi giận người vợ đã mờ tối vì tiền, nhận của phi nghĩa để khuyên chồng làm điều trái đạo.

Sự tình ấy có làm cho Đỗ Thái hậu băn khoăn, nhưng chưa phải đã tuyệt vọng. Bà nghĩ thầm: Tiền của, danh vọng, ai mà không ham muốn. Đường đường là bậc Thái hậu, châu báu vàng bạc trong kho bà cho ai chẳng được, chức tước của triều đình bà đặt vào tay mà không nên. Đối với Tô Hiến Thành, tuy cương trực, nhưng năm nén vàng không lay chuyển nổi thì với mười nén vàng, bảo gì ông ta chả nghe. Vì vậy hôm nay bà ra lệnh với Tô Hiến Thành vào hoàng cung để bàn chuyện.

Đỗ Thái hậu đang băn khoăn chờ đợi thì người lính thị vệ vào tâu: Quan Nhập hội hành khiển đã đến hầu. Thái hậu quát bảo:

- Sao không mời ngài vào đây theo lệnh của ta?

- Tâu Thái hậu, quan nhập nội hành khiển truyền bảo: Nhà vua mới băng hà, ngài không có việc gì để vào hậu cung, xin đợi lệnh của Thái hậu ngoài sảnh đường.

Đỗ Thái hậu thở dài:

- À ra thế! Rồi truyền cho nữ tỳ đem tráp vật phẩm đi theo.

Thấy Tô Hiến Thành mặc tang phục, chân đi hài cỏ, Đỗ Thái hậu chột dạ. Nhưng số vàng bạc châu báu đã sửa soạn sẵn trong tay lại làm cho bà mạnh dạn:

- Tôi kính chào quan Nhập nội hành khiển!

- Tiếp theo là giọng cười đon đả của bà. Tô Hiến Thành vội vã chắp tay vái chào đáp lễ.

- Được lệnh của Thái hậu, thần kịp đến hầu, dám xin Thái hậu phán bảo.

Đỗ Thái hậu gật đầu tỏ ý hài lòng. Sau khi mời Tô Hiến Thành ngồi yên vị, theo thói quen, bà quắt mắt nhìn quân hầu, khiến mọi người sợ hãi lùi ra khỏi sảnh đường. Trong phòng chỉ còn lại Thái hậu và quan phụ chính đại thần. Bằng một giọng nhỏ nhẹ, dịu dàng nhưng vẫn với phong độ của bậc mẹ thiên tử, Đỗ Thái hậu nói với Tô Hiến Thành:

- Quan Nhập nội hành khiển! Nhà vua vừa mới băng hà, việc chọn người cầm giữ nước là hệ trong, chỉ có ngài là người đủ sáng suốt và quyền uy để tham dự bàn bạc. Chẳng hay ngài có thể vì trăm họ mà giúp đỡ mẹ con tôi được không?

Nghe lời của Đỗ Thái hậu, nhớ lại điều thỉnh cầu hôm trước, Tô Hiến Thành lo lắng lựa lời ngăn chặn:

- Tâu Thái hậu, ngôi thiên tử đã có di chiếu của tiên đế định đoạt rồi. Là phận bề tôi, hạ thần đâu dám tiếc sức để phò vua giúp nước, giữ yên thiên hạ.

Đỗ Thái hậu cố giữ vẻ bình thản. Lặng đi hồi lâu, bà từ từ nââng áo tay rộng che ngang mặt như để xóa sạch nỗi đau khổ đang dày vò mình. Nét mặt của người đàn bà ngoài bốn mươi tuổi ấy trở nên ủ rũ tiều tụy lạ thường. Nhìn thẳng vào vị lão quan phụ chính ngồi đối diện, Đỗ Thái hậu kể lể:

- Nếu như vậy thì mẹ con tôi chẳng phải thỉnh cầu đến công sức và quyền uy của ngài. Long Sưởng hay Long Cán cũng đều là con tôi cả. Nhưng Long Sưởng vẫn là con trưởng.

Theo tục lệ từ thượng quốc truyền dạy: Ngôi kế vị phải thuộc về con trưởng. Chẳng qua khi còn sống, tiên đế phán quyết không minh, lại thiếu người can gián, nên lầm lạc, để di chiếu truyền ngôi cho Long Cán. Tuy vậy, nay có thay đổi cũng không muộn. Tôi mong ngài giúp tôi lập lại Long Sưởng. Cái ơn ấy mẹ con tôi không bao giờ quên.

Tô Hiến Thành tỳ tay vào án thư, ngả người về phía sau, chau mày suy nghĩ:

"Lời lẽ của Thái hậu xằng bậy, không thể chấp nhận được. Tiên đế không lập Long Sưởng là vì Long Sưởng không có đức. Vả lại, cứ gì phải con trưởng? Ai có tài đức thì trao ngôi, trưởng hay thứ cũng vậy thôi. Ngày xưa, vua Nghiêu vua Thuấn đã không truyền ngôi cho con mà lại truyền ngôi cho người hiền thì sao? Việc gì cứ phải theo tục lệ của thượng quốc mới được!".

Nghĩ vậy, Tô Hiến Thành chợt thấy bực bội. Tuy nhiên, là kẻ bầy tôi, Tô Hiến Thành vẫn không dám bài bác nặng lời. Ông dựa vào di chiếu của nhà vua để từ chối:

Tâu Thái hậu làm như vậy còn tờ di chiếu của tiên đế thì sao?

Thấy thái độ chần chừ, dè dặt của Tô Hiến Thành, Đỗ Thái hậu mở tráp châu báu và nói ngọt ngào:

- Ngài không ngại. Vàng bạc, chức tước của triều đình mẹ con tôi không tiếc đối với công ơn của ngài thì còn tiếc gì tờ di chiếu!

Thái hậu ngừng lại. Cặp mắt dài nhọn nấp trên hai gò má dô cao của bà bỗng nhiên mở rộng, sắc sảo lạ thường. Đôi con ngươi bạc mầu đảo nhìn quanh phòng một lượt rồi dừng lại, soi thẳng vào Tô Hiến Thành, Thái hậu nói nhỏ giọng:

- Hiện nay di chiếu trong tay ngài, triều đình chỉ nghe nói, làm sao biết rõ được. Ta cứ đóng cửa hoàng thành, mở triều hội làm lễ đăng quang cho thái tử Long Sưởng, rồi sau đó bố cáo cho thần dân biết. Ai dám chống lại? Các quan trong triều, kẻ nào không chấp nhận, bất quá công khố chỉ mất thêm ít lạng vàng và ta ban cho chức tước là trong ấm ngoài êm cả. Như vậy mẹ con tôi cũng yên ổn mà ngài thì sẽ được vinh hoa phú quý trọn đời, còn truyền lại cho con cháu mai sau nữa!

Nghe lời của Thái hậu, Tô Hiến Thành tưởng như đối diện một hung thần đang giơ nanh vuốt độc ác, hòng cào xé lương tâm trong sáng củøa mình. Nhưng trước mặt ông không phải là ma quỷ, mà là một con người. Con người ấy chỉ vì lợi ích của riêng mình mà mưu chuyện thay bực đổi ngôi. Đã vậy lại còn dám đem vàng bạc trong công khố, lấy chức tước của triều đình để mua chuộc lòng người, lấp liếm việc làm điên đảo. Thái hậu nghĩ về Tô Hiến Thành như thế nào mà dám đem điều đó ra bàn bạc? Không nén được giận, Tô Hiến Thành buộc phải nói lên tiếng nói của lòng mình. Ông cười khinh bạc, quay mặt đi trả lời:

- "Làm điều bất nghĩa mà được giàu sang, có lẽ nào hạng trung thần nghĩa sĩ lại vui lòng mà làm được, huống chi lời tiên đế còn văng vẳng bên tai! Thái hậu chẳng nghe nói về chuyện Y Doãn Hoắc Quang đấy ư? Tôi đây không dám vâng lời.

Hơn nữa, không chỉ là chuyện di chiếu mà điều quan trọng là chọn người giao việc lớn nên Tô Hiến Thành không muốn lập Long Sưởng. Giọng nói của Tô Hiến Thành sang sảng, vang rộng cả một sảnh đường. Ông nói dường như không phải chỉ để cho Đỗ Thái hậu nghe, mà còn cho người đã chết và cho người mai sau nghe biết nữa. Từ đó Đỗ Thái hậu mới biết rằng tiền tài danh vọng và cả quyền uy, không phải là điều có thể dùng để sai khiến ai cũng được. Cũng từ đó, ý nghĩ nhờ cậy Tô Hiến Thành lập Long Sưởng lên làm vua dứt hẳn trong đầu óc của bà.

Nắng hàng tháng ròng. Vào buổi trưa, nắng hè lại càng gay gắt, đáo để hơn. Thăng Long như ngừng lại trong hơi nóng hầm hập. Cây cối rũ lá, đứng im lìm. Chỉ cò tiếng ve kêu ra rã.

Cũng hàng tháng này, Tô Hiến Thành lâm bệnh. Giờ đây ông đang miên man, chợt tỉnh chợt mê trên giường bệnh trong một căn phòng tĩnh mịch, mà theo lệnh của triều đình, quan Thái y đã dành riêng cho ông tĩnh dưỡng. Cạnh giường, quan Tham tri chính sự Vũ Tán Đường cầm quạt lông đang phe phẩy cho người bệnh.

Từ khi lâm bệnh, Tô Hiến Thành đã có ý muốn về quê nhà nhưng Thái hậu không nghe, giữ ông lại, giao cho quan ngự y trông nom thuốc thang và còn phái hẳn viên đại thần họ Vũ đến chăm sóc hầu hạ.

Hơi gió động khiến cho Tô Hiến Thành giật mình thức dậy. Gió quạt nhè nhẹ có làm cho ông dễ chịu. Mở mắt thấy quan Tham tri chính sự đang quạt cho mình, Tô Hiến Thành khẽ lắc đầu, tỏ ý không bằng lòng. Ông trách móc qua giọng nói yếu ớt:

- Quan hầu đi đâu cả, phải phiền đến ngài?

Vũ Tán Đường không ngừng quạt, một tay khẽ kéo tấm gối bọc gấm xô lệch dưới món tóc bạc lòa xòa của quan phụ chính và đáp:

- Xin ngài đừng bận tâm đến chuyện nhỏ nhặt ấy. Đây là phận sự của tôi đối với ngài. Cả triều đình ai cũng mong ngài chóng bình phục để giúp rập nhà vua trông nom việc nước.

Không trả lời, Tô Hiến Thành nhắm mắt, mệt mỏi. Nghe Vũ Tán Đường nói đến việc nước, ông lại băn khoăn lo lắng. Trọn đời lo toan chèo chống giữ gìn và xây dựng đất nước trải ba triều vua, đến nay ông kiệt sức. Về già, bệnh tật ngày một nhiều, ông biết cái chết đã đến gần. Nhà vua còn nhỏ tuổi không biết sau khi ông nhắm mắt, có chọn được người xứng đáng, tin cậy để ủy thác việc lớn hay không? Lần lượt các bậc đại thần hiện ra trong trí ông. Thái sư Đỗ An Di, em ruột Thái hậu, là bậc cao niên, đã từng trải, biết việc nhưng lại hay nể nang, chỉ làm theo ý Thái Hậu, không dám can ngăn một lời.

Lý Kính Tu là người học rộng đức cao, thông thạo mọi điều, nhưng lại không quyết đoán, nhiều khi lỡ việc. Chỉ có gián nghị đại phu Trần Trung Tá là người hiểu biết, sắc sảo, dám mạnh dạn nói lên lẽ phải, và khi cần có thể đem thân mình để can gián nhà vua. Con người ấy được cả triều đình mến phục. Còn Tham tri chính sự Vũ Tán Đường... Mệt mỏi vì suy nghĩ, ông thiếp đi lúc nào không biết. Cho đến khi có người lay gọi, ông uể oải mở mắt nhìn. Văn Tham tri chính sự Vũ Tán Đường tay bưng chén thuốc, đang cuối mình trên giường bệnh. Nhận thấy nét lo âu hiện trên khuôn mặt Vũ Tán Đường, Tô Hiến Thành gắng tươi tỉnh cho vui lòng người đang hết sức tận tụy với mình.

Từ khi được Thái hậu giao cho việc chăm sóc quan Thái úy phụ chính, Vũ Tán Đường không mấy khi rời phòng bệnh. Không phải chỉ làm tròn phận sự của triều đình giao cho, mà Vũ Tán Đường, trong những ngày săn sóc quan phụ chính, còn biểu lộ tình cảm chân thành của mình đối với người mà ông hằng mến phục vì tài đức. Tô Hiến Thành biết rõ điều đó và càng thêm quý mến, biết ơn quan tham tri chính sự. Tiếc rằng Vũ Tán Đường là người có đức hạnh, nhưng lại không đủ tài cao để đảm đương việc lớn...

Cho đến một hôm, bệnh tình của Tô Hiến Thành trở nên nguy kịch, Đỗ Thái hậu đến thăm. Theo sau bà là một đoàn tỳ nữ và quan thị vệ mang tàn quạt hầu hạ.

Biết có thái hậu đến, Vũ Tán Đường ra tận thềm đón. Bước xuống võng, như không để ý đến cái vãi dài đến gấp khúc người lại của Vũ Tán Đường, Đỗ thái hậu hất hàm hỏi:

- Bệnh tình quan thái úy có thuyên giảm đi chút nào không?

- Tâu thái hậu, quan thái úy khó qua khỏi.

Một tiếng thở dài, thiếp theo là lời kêu thanh: Trời ơi! Thái hậu đi thẳng vào phòng bệnh. Quân hầu tất cả bước theo, còn thân nhân của thái úy Tô Hiến Thành rụt rèm sợ sệt, đứng núp vào một chỗ.

Ngồi lặng đi hồi lâu trên chiếc kỷ bọc gấm cạnh giường bệnh, Thái hậu nhìn viên đại thần già nua, xanh xao nằm bất động dưới làn chăn mỏng. Đã mấy lần bà định vén tay áo lay gọi quan thái úy nhưng lại thôi. Bà không muốn làm khuấy động cái yên tĩnh cần thiết đối với một người mà bà vẫn kính phục, tuy thâm tâm bà không mến lắm. Bà kính nể Tô Hiến Thành vì tính cương trực, đạo đức cao cả của ông, nhưng bà không ưa ông vì ông là người khó bảo. Mặc dù vậy, bà cũng thấy con người đang hấp hối ấy đã hết lòng vì nước. Nhờ có ông, giang sơn và cơ nghiệp nhà Lý mới còn được vững vàng như bây giờ. Con người ấy qua đời, triều đình biết chọn ai làm người thay thế?

Thấy Thái hậu dè dặt, Vũ Tán Đường khẽ lay vai người bệnh gọi nhỏ:

- Quan Thái úy! Quan Thái úy!

Đôi mắt sâu thẳm và mờ đục của Tô Hiến Thành từ từ mở. Thái hậu ghé sát gần Tô Hiến Thành nghẹn ngào:

- Quan Thái úy! Ngài có nhận ra tôi không?

Tô Hiến Thành gật đầu, cố gượng cất tay để đáp lễ. Nhưng đôi tay của ông như gắn chặt xuống giường. Ông chỉ nói thiều thào qua đôi môi khô ráo:

- Tâu... Thái hậu...


Đặt tay lên vai Tô Hiếu Thành, Thái hậu muốn nói điều gì, nhưng lại ngập ngừng. Vẫn theo thói quen, bà quắc mắt đảo nhìn mọi người. Khi ai nấy đã rút ra khỏi phòng, Thái hậu nâng tay áo lau nước mắt, rồi cầm tay quan phụ chính hỏi:

- Nếu có cơ sự nào, ai là người có thể thay ngài làm Tướng quốc?

Khuôn mặt mệt mỏi của Tô Hiến Thành chợt bừng dậy. Sau một lát đắn đo Tô Hiến Thành khe khẽ trả lời:

- Trần Trung Tá... Có thể làm được!

Đỗ Thái hậu không ngờ Tô Hiến Thành lại nhắc đến gián nghị đại phu Trần Trung Tá viên quan vẫn thường can gián, ngăn trở những việc làm quá đáng của nhà vua và bà. Từ ngày Tô Hiến Thành lâm bệnh, Trần Trung Tá vì bận nhiều công việc niên không lần nào đến thăm ông được, ấy thế mà Tô Hiếu Thành vẫn không quên ông ta. Nghe nói đến Trần Trung Tá, Đỗ Thái hậu không vừa lòng. Bà muốn Tô Hiến Thành chọn cử người khác:

- Vũ Tán Đường hàng ngày hầu hạ thuốc thang, sao ngài không nói đến?

Tô Hiến Thành cố ngượng cười, giãi bày với Thái hậu qua từng lời đứt đoạn:

- "Thái hậu"... Hỏi người có thể thay tôi, nên tôi mới cử Trần Trung Tá... Nếu hỏi người săn sóc... Nuôi dưỡng tôi... Thì không phải Tán Đường còn ai nữa?

Vào một ngày tháng sáu năm Kỷ Hợi (1179), Tô Hiến Thành qua đời. Nhưng tiếc thay, lời căn dặn sáng suốt vào lúc cuối đời của người bày tôi trung thành, tài cao đức trọng ấy đã không được Đỗ Thái hậu nghe theo.

Hết.